رواق عشق

 فَطَمَ- فِطاماً فَطْماً الولدَ: فصله عن الرضاع.
در لغت وقتى طفل از شیر گرفته مى‏شود، مى‏گویند: فَطَمَ الولدَ.
«فاطمه وصفى است از مصدر فطم. و فطم در لغت عرب به معنى بریدن، قطع کردن و جدا شدن آمدن است. این صیغه که بر وزن فاعل معنى مفعولى مى‏دهد، به معنى بریده و جدا شده است. فاطمه از چه چیز جدا شده است؟» (1)
در روایات بسیارى به وجه تسمیه‏ى آن حضرت به «فاطمه» اشاره شده است. فاطمه از جهل و پلیدى جدا شده است:
عن الباقر علیه‏السلام قال:... ثم قال:
«إنّی فطمتک بالعلم، و فطمتک عن الطّمت. ثم قال أبوجعفر علیه‏السلام: واللَّه لقد فطمها اللَّه تبارک و تعالى بالعلم و عن الطّمث بالمیثاق.
امام باقر علیه‏السلام فرمودند: خداوند فاطمه‏ى زهراء را از جهل و پلیدى جدا نموده است، لذا «فاطمه» نام گرفته است. ایشان سپس ادامه دادند: به خدا قسم، خداوند در عالم پیمان و عهد (یعنى عالم ذر) فاطمه علیهاالسلام را از جهل و پلیدى جدا کرده است.» فاطمه از شرّ به دور است.
قال الصادق علیه‏السلام:
«أتدرون أىّ شى‏ء تفسیر «فاطمة»؟ قلت: أخبرنی یا سیدی! قال:
فطمت من الشّر. ثم قال: لولا أن أمیرالمؤمنین علیه‏السلام تزوجها لما کان لها کفو إلى یوم القیامة على وجه الأرض آدم فمن دونه،
امام صادق علیه‏السلام فرمودند: مى‏دانید تفسیر فاطمه چیست؟ و فاطمه چه معنایى دارد؟ عرضه داشتم: مرا آگاه بنما چه معنایى دارد. فرمودند: «فاطمه» از شر و بدى جدا گردیده است. سپس فرمودند: اگر امیرالمؤمنین علیه‏السلام با حضرت زهرا علیهاالسلام ازدواج نمى‏کرد، هیچ‏کس همتاى زهرا علیهاالسلام نبود، از زمان حضرت آدم تا روز قیامت کفو و همتایى براى زهرا علیهاالسلام یافت نمى‏شد.»

فاطمه و دوستانش از آتش بازگرفته شده‏اند.
ولى شیرین‏ترین تفسیر از علت نامگذارى فاطمه‏ى زهرا علیهاالسلام روایاتى است که مى‏گوید «فاطمه‏ى زهراء علیهاالسلام» «فاطمه» نامیده شد، زیرا شیعیان آن حضرت، از آتش جهنم بازگرفته شده‏اند.
عن الرضا عن آبائه علیهم‏السلام قال رسول‏اللَّه صلى اللَّه علیه و آله:
«یا فاطمة! أتدرین لم سمیتِ «فاطمة»؟ قال على علیه‏السلام: لِمَ سمّیتْ؟ قال: لانها فطمتْ هى و شیعتها من النار؛
امام رضا علیه‏السلام از اجدادش نقل مى‏فرماید: پیامبر صلى اللَّه علیه و آله فرمود: اى فاطمه! آیا مى‏دانى که چرا «فاطمه» نام گرفتى؟ امیرالمؤمنین علیه‏السلام عرضه مى‏دارند: شما بفرمایید چرا فاطمه، «فاطمه» نامیده شده است. پیامبر صلى اللَّه علیه و آله فرمودند: زیرا «فاطمه علیهاالسلام» و شیعیان فاطمه از آتش جهنم بازگرفته شده‏اند و به آتش نخواهند رفت.» (4)
پیمان خدا، بر آزادى دوستداران فاطمه‏ى زهرا علیهاالسلام.
عن محمّد بن مسلم قال: سمعت أباجعفر علیه‏السلام یقول:
«لفاطمة علیهاالسلام وقفة على باب جهنم فإذا کان یوم القیامة، کتب بین عینی کل رجل مؤمن أو کافر. فیؤمر بمحبّ قد کثرت ذنوبه إلى النار. فتقرء بین عینیه محبّا. فتقول: إلهی و سیدی سمیتنی فاطمة و فطمت بی من تولانی و تولى ذریتی من النار و وعدک الحق و أنت لاتخلف المیعاد. فیقول اللَّه عز و جل: صدقت یا فاطمة انى سمیتک «فاطمة» و فطمت بک من أحبک و تولاک و أحب ذریتک و تولاهم من النار و وعدى الحق و أنا لا اُخلف المیعاد و إنّما امرت بعبدی هذا إلى النار لتشفعی فیه فاشفعک لیتبین لملائکتی و أنبیائی و رسلی و أهل الموقف موقفک منی و مکانتک عندی فمن قرأت بین عینیه مؤمناً فجذبت بیده و أدخلته الجنة.
امام باقر علیه‏السلام فرمودند: در روز قیامت حضرت فاطمه علیهاالسلام بر در جهنم توقفى دارند. روى پیشانى هرکس نوشته شده است که مؤمن است یا کافر. در این هنگام به یکى از دوستان خطاکار حضرت فاطمه علیهاالسلام، فرمان مى‏دهند به طرف جهنم برو. فاطمه‏ى زهراء علیهاالسلام روى پیشانى او را مى‏خواند: (بر روى پیشانى او نوشته شده است) «دوستدار زهراء».
«فاطمه‏ى زهراء علیهاالسلام به درگاه خداوند عرضه مى‏دارد: خدایا! پروردگارا! نام مرا «فاطمه» نهادى و فرمودى: «به خاطر تو، دوستدارانت و دوستداران فرزندانت را از آتش جهنم رهایى مى‏بخشم.» وعده‏ى تو همیشه حق بوده و هیچ‏گاه خلاف وعده‏ى خود عمل نکرده‏اى.
«خداوند متعال مى‏فرماید: فاطمه جان! چنین است که مى‏گویى. من تو را فاطمه نام نهادم و هرکس که تو را دوست بدارد، یا فرزندان تو را دوست بدارد، او را از آتش جهنم رهایى مى‏بخشم، وعده‏ى من راست است و من خلاف وعده‏ى خود عمل نمى‏کنم. من این بنده‏ام را به طرف جهنم فرستادم تا تو او را شفاعت کنى و فرشتگان و پیامبران من و هرکس در محشر است مقام تو را پیش من ببینند. هرکس را که مؤمن (و عاشق) یافتى دستش را بگیر و داخل بهشت نما.» (5) خلایق از معرفت فاطمه عاجزند.
قال الصادق علیه‏السلام:
«إنا أنزلناه فى لیلة القدر، اللیلة، فاطمة والقدر، اللَّه. فمن عرف فاطمة حق معرفتها، فقد أدرک لیلة القدر و إنّما سمیت «فاطمة» لأنّ الخلق فطموا عن معرفتها،
امام صادق علیه‏السلام درباره آیه‏ى کریمه «إنّا أنزلناه فى لیلة القدر» فرمود:مراد از «لیلة» فاطمه است. مراد از «قدر» خداوند است، پس هرکس مادرم فاطمه‏ى زهرا علیهاالسلام را آنگونه که باید، بشناسد، شب قدر را درک کرده است. مادرم «فاطمه» نامیده شد، زیرا خلایق از معرفت او عاجزند.»
فاطمه مشتق از فاطر است.
قال النبى صلى اللَّه علیه و آله لفاطمة علیهاالسلام.
«شق اللَّه لک یا فاطمة! إسماً من أسمائه، فهو «الفاطر» و أنت «فاطمة.»
پیامبر اکرم صلى اللَّه علیه و آله به حضرت فاطمه علیهاالسلام فرمودند: اى فاطمه‏ى من!
خداوند براى تو اسمى از اسامى خود برگرفته است. (7) خداوند «فاطر» است و نام تو را «فاطمه» گذاشته است.» (8)
نام فاطمه برگرفته از نام خداوند
«هذه «فاطمة» و أنا فاطر السماوات والأرضین فاطم، أعدائی عن رحمتی یوم فصل قضائی و فاطم أولیائی عمّا یعتریهم و یشینهم فشققت لها إسماء من إسمی، من فاطر زمین و آسمان هستم (یعنى خالق آسمان و زمین هستم.) و در روز قیامت دشمنان خود را از رحمتم محروم مى‏گردانم و اولیاى خود را، از هر چه آنها را مى‏آزارد و ناپسند دارند، جدا نموده‏ام، پس نام «فاطمه» را از نام خود مشتق نمودم.

علت نام گذاری حضرت زهراء (س) به فاطمه چیست؟

فاطمه وصفی است از مصدر فطْم، و فطم در لغت عرب به معنی بریدن و قطع کردن و جدا شدن آمده است. فاطمه بر وزن اسم فاعل معنی مفعولی می دهد، به معنی بریده و جدا شده. فاطمة زهرا(س) از چه چیز بریده شد؟در کتاب های شیعه و سنی روایت شد، که پیغمبر(ص) فرمود:" او را فاطمه نامیدند،‌چون خود و شیعیانش از آتش دوزخ بریده شده اند".[1] یونس بن ظبیان گوید:امام صادق(ع) فرمود:"آیا می دانی تفسیر فاطمه چیست؟عرض کردم:نه،‌ تفسیر آن را بفرمایید. حضرت فرمود:" فطمت من الشر؛ بریده شده است از بدی ها".[2] پس به خاطر این که فاطمه(س)‌از تمام بدی ها بریده شده و بری از همه شرها و گناهان است،‌ و از آتش دوزخ به دور است، وی را فاطمه نامیدند. اگر مقصودتان از سؤال این است که چرا در بین فرزندان رسول خدا(ص)‌ تنها فاطمة زهرا(س) به یک مقام معنوی بسیار عالی نایل شد، جواب این است که فاطمه (س) به خاطر معرفت نسبت به ذات اقدس احدیت و عبادت و بندگی خالصانه به این منزلت راه یافته است، نه به خاطر این که دختر پیامبر(ص) یا مادر حسنین و یا همسر امام علی(ع) است، چرا که پیامبر دختران دیگر و امام علی(ع) زنان دیگر داشته اند و زنان دیگر مادر امام بوده اند ولی هیچ یک به مقامی که فاطمة زهرا(س) رسیده است نرسیده اند. پس بر اثر شایستگی شخصی که در وجودش بود، ‌به این مرتبة معنوی رسید.
[1]شیخ عباس قمی،‌ منتهی الآمال، ج 1، ص 131 و 132.
[2]همان.

از امام صادق عليه السلام، از پدرانشان عليهم السلام، نقل شده است كه رسول خدا صلّي الله عليه و آله و سلّم فرمود:
(به جبرئيل) گفتم:
اي حبيب من، جبرئيل، چرا او در آسمان "منصوره" و در زمين "فاطمه " ناميده شد؟
جبرئيل گفت:
در زمين "فاطمه" ناميده شد؛ چرا كه شيعيانش از آتش باز داشته شده اند و دشمنانش از دوستي او محروم شده اند
و در آسمان "منصوره" است ( کمک کننده دوستانش است ) و این همان سخن خداوند است که فرمود :
« و آن روز مؤمنان به ياري خداوند شاد مي شوند هر كه را بخواهد، ياري ميكند »
يعني ياري فاطمه به دوستدارانش.

علت نام گذاری حضرت فاطمه را به این علت می دانند که «فطمت من الشر» یعنی جدا شده از بدی ها»و تعبیراتی دیگر در صورتی که نام مادر حضرت علی و مادر حضرت ابوالفضل نیز فاطمه بوده است و نام حضرت فاطمه اولین نام نبوده است.

1. رسول خدا(ص) فرمود :«دخترم را فاطمه نامیدم چون خداوند او و دوستانش را از آتش نگهداشته است» (بحار، ج 43، ص 12، ح 4).
2. امام صادق(ع) فرمود:«فاطمه به این علت فاطمه نامگذاری شده که از شر جدا شده است و شر از او دور است» (همان، ص 10، ح 1).
3. امام باقر(ع) فرمود:«خداوند فاطمه را با علم از شیر گرفته است» (همان، ص 13، ح 9)
معنای این جمله این است که خداوند آن حضرت را با علم شیر داده و آن قدر به او علم داده تا سیر شده و پس از این که سیر شد، دیگر نیازی به دادن علم نبود (همان).
توجه داشته باشیم که این روایات نمی خواهد بگوید که اولین بار دختر پیامبر به نام فاطمه نامیده شده بلکه این روایات می گوید که پیامبر اکرم(ص) با توجه به کمالات فاطمه زهرا(س)، آن حضرت را فاطمه نامیده است ولی زنان دیگری که نامشان فاطمه است. تنها نام منظور بوده است ولی در نامگذاری دختر پیامبر، حقیقت و باطن حضرت زهرا در نظر گرفته شده است. نام رسول خدا، احمد و محمد است و نام بسیاری از مردم هم احمد و محمد است. در مورد رسول خدا(ص) این نام با حقیقت مطابق است ولی در مردم دیگر چنین نیست و ممکن است نام بدترین آدم هم محمد باشد. پس فاطمه واقعا و حقیقتا فاطمه است.

امام صادق (ع) فرمودند :
                               براى حضرت زهراء در نزد خداوند 9 اسم است كه عبارتند از:
                                                         فاطمه، صديقه، مباركه، طاهره، زكيه، راضيه‏ ،مرضيه، محدّثه، و زهراء

جابر مي گويد: از امام صادق عليه السلام سؤال كردم:
چرا حضرت فاطمه ي زهرا سلام الله عليها "زهرا" ناميده شد؟
فرمود:]زيرا خداوند - عزّوجلّ - ايشان را از نور عظمت خويش آفريد. آن هنگام كه درخشيدن گرفت، آسمان ها و زمين به نورش روشن گرديد و ديدگان فرشتگان را فرا گرفت و ملائكه براي خدا به سجده افتادند و گفتند: اي اله و سرور ما، اين چه نوري است؟
خداوند به آنان وحي فرمود:
اين نوري از نور من است. در آسمان خويش سكنايش دادم. از عظمت خويش آفريدمش. از صلب پيامبري از پيامبرانم خارجش مي سازم. به تمامي انبيا برتري اش مي دهم و از آن نور، اماماني را ظاهر مي سازم كه به امر من قيام مي كنند و به حقّ من هدايت مي كنند. آن هنگام كه وحي من قطع شود، آنان را جانشينان خود در زمين خويش قرار مي دهم.